POSTAWY POLITYCZNE KLERU PARAFII GRECKOKATOLICKICH DIECEZJI PRZEMYSKIEJ WOBEC KRYZYSU LAT 1938–1939

2025, 18, Numer 1


Data publikacji

11.12.2025

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji


Dziedzina

Dziedzina nauk humanistycznych

Dyscyplina

historia, nauki o kulturze i religii

Klasyfikacja

-

Język publikacji

Polski

Pliki do pobrania

PDF 359 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:69

Liczba pobrań:19

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Zobacz mapę pobrań

Abstrakt

The article is dedicated to the attitudes of the Greek Catholic clergy of the Przemyśl diocese in the last several months before the outbreak of World War II. The author depicts both anti-state attitudes (which are significantly more numerous), such as the denial of Polish statehood in areas considered ethnographically Ukrainian, involvement in the aid for Subcarpathian Ruthenia as a Ukrainian Piedmont, and disregard for state authorities, as well as expressions of loyalty to the state (which were definitely less common). Through specific examples of priests involved in public activities, it illustrates their influence on the local community, as well as the consequences of their attitudes.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

Budzyński Z., Od religii do narodu. Problem tożsamości religijnej i etnicznej na pograniczu polsko-ukraińskim w latach 1772–1939 [w:] Polska i jej wschodni sąsiedzi, red. A. Andrusiewicz, t. 6, Rzeszów 2004.

Dubec R., Z dziejów parafii prawosławnych na Łemkowszczyźnie w okresie międzywojennym, Gorlice 2011.

Hryciuk G., Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu, Toruń 2005.

Jagmin T., Polacy grekokatolicy na Ziemi Czerwieńskiej, Lwów 1939.

Jarosz J.P., Akcja repolonizacyjna na terytoriach południowo-wschodnich Rzeczypospolitej [w:] Polacy i Ukraińcy dawniej i dziś, red. B. Grott, Kraków 2002.

Konieczny Z., Zmiany demograficzne w południowo-wschodniej Polsce w latach 1939–1950, Przemyśl 2002.

Konieczny Z., Stosunki polsko-ukraińskie na ziemiach obecnej Polski w latach 1918–1947, Wrocław 2006.

Konieczny Z., Stosunek duchowieństwa greckokatolickiego do Polski i Polaków w okresie wojny polsko-ukraińskiej w 1918–1919 roku [w:] Materiały i studia z dziejów stosunków polsko-ukraińskich, red. B. Grott, Kraków 2008.

Krochmal A., Konflikt czy współpraca. Relacje między duchowieństwem łacińskim i greckokatolickim w diecezji przemyskiej w latach 1918–1939, Lublin 2001.

Kulińska L., Działalność terrorystyczna i sabotażowa nacjonalistycznych organizacji ukraińskich w Polsce 1922–1939, Kraków 2009.

Kulińska L., Antypolska działalność duchowieństwa greckokatolickiego w II Rzeczypospolitej [w:] Polityczne, religijne, kulturalne aspekty sprawy polskiej na Kresach Wschodnich, red. B. Grott, Kraków 2009.

Lista strat wśród duchowieństwa metropolii lwowskiej obrządku łacińskiego w latach 1939– 1945, red. J. Krętosz, M. Pawłowiczowa, Opole 2005.

Marecki J., Rola i znaczenie Kościołów na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej [w:] Polacy i Ukraińcy dawniej i dziś, red. B. Grott, Kraków 2002.

Markowski D.K., W cieniu Wołynia. „Antypolska akcja” OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943–1945, Kraków 2023.

Nabywaniec S., Uniccy biskupi przemyscy w latach 1610–1991, Rzeszów 1995.

Nabywaniec S., Relacje między obrządkami łacińskim i greckokatolickim oraz problem rutenizacji i uniatyzacji w kontekście tak zwanej „kradzieży dusz”, „Polska-Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa”, t. 4, 1998.

Nabywaniec S., Losy księży greckokatolickich z terenu diecezji przemyskiej i Administratury Apostolskiej Łemkowszczyzny po 1939 r. [w:] Polska i jej wschodni sąsiedzi, red. A. Andrusiewicz, t. 10, Rzeszów 2009.

Nowakowski K., Sytuacja polityczna na Łemkowszczyźnie w latach 1918–1939 [w:] Łemkowie w historii i kulturze Karpat, t.1, red. J. Czajkowski, Sanok–Warszawa 1992.

Papierzyńska-Turek M., Sprawa ukraińska w II Rzeczypospolitej, Kraków 1979.

Pieradzka K., Na szlakach Łemkowszczyzny, Kraków 1939.

Piętowski W., Stosunki polsko-ukraińskie po wybuchu II wojny światowej. Zarys, Czarna k. Łańcuta 1988.

Romer E., Polski stan posiadania na południowym wschodzie Rzeczypospolitej, Lwów 1937.

Rzemieniuk F., Polityczna działalność duchowieństwa greckokatolickiego w Małopolsce Wschodniej na przykładzie wydarzeń z 1930 roku,„Premislia Christiana”, t. 8, 1999.

Rzemieniuk F., Walki polityczne duchowieństwa greckokatolickiego o niepodległość Ukrainy w okresie II Rzeczypospolitej (1918–1939), Siedlce 2003.

Rzemieniuk F., Stosunek greckokatolickiego duchowieństwa do państwa polskiego w czasach II Rzeczypospolitej, „Rocznik Histotyczno-Archiwalny”, t. 18, 2004.

Sorokowski A., Z dziejów przemian mentalności greckokatolickiego duchowieństwa parafialnego w Galicji 1900–1939 [w:] Metropolita Andrzej Szeptycki. Studia i materiały, red. A. Zięba, Kraków 1994.

Śliwa T., Kościół greckokatolicki w Polsce w latach 1918–1939 [w:] Kościół w II Rzeczypospolitej, red. S. Wilk, Z. Zieliński, Lublin 1981.

Tomczyk R., Ukraińskie Zjednoczenie Narodowo-Demokratyczne 1925–1939, Szczecin 2006.

Wnętrzak G., Działalność proukraińska duchowieństwa greckokatolickiego na terenie Łemkowszczyzny w latach 1935–1939 w świetle raportów wojewody krakowskiego i lwowskiego [w:] Na Pograniczach. Dylematy społeczne i kulturalne pogranicza red. P. Frączek, J. K. Karolczuk, Sanok 2020.

Wnętrzak G., Działalność proukraińska księży greckokatolickich w Bieszczadach w latach 1935–1939 w raportach wojewody lwowskiego [w:] Współczesne regionalizmy i separatyzmy polityczne oraz kulturowe w Europie Środkowej i Wschodniej red. D. Miszewski, G. Wnętrzak, F. Dąbrowski, Warszawa 2021.

Żurek S., UPA w Bieszczadach, Wrocław 2007.

Podobne publikacje